Przejdź do treści
Logo "Tacheles - Jahr der jüdischen Kultur in Sachsen 2026". Links ist eine halbe Menorah in blauen Farbtönen zu sehen.

Adolf Diamant

Z Auschwitz do Palestyny i Frankfurtu

* 18 kwietnia 1924 r. w Chemnitz
✡ 23 maja 2008 r. we Frankfurcie nad Menem

Życie i działalność

Adolf Diamant urodził się w 1924 roku jako syn małżeństwa kupców Hermanna (Hersza) Diamanta i Lore Silberstein, posiadając polskie obywatelstwo. Uczęszczał do szkoły Bernsbachschule przy Bernsbachplatz i mieszkał przy ulicy Zschopauer Straße 47. 10 kwietnia 1937 roku świętuje swoją bar micwę w synagodze przy Stephanplatz, a rok później rozpoczyna naukę w szkole technicznej w Chemnitz. Po tym, jak reżim nazistowski wydaje wobec niego nakaz wydalenia ze szkoły, rozpoczyna praktykę mechanika w fabryce maszyn dziewiarskich Sander & Graff AG, którą jednak kilka lat później przerywa.

Czas w okresie nazizmu

28 października 1938 roku Adolf Diamant wraz z rodzicami i 335 innymi osobami zostaje wydalony z Chemnitz do Polski. Znajduje schronienie u krewnych w Łodzi, a później wraz z rodzicami musi przenieść się do getta w Litzmannstadt. Jego rodzice zostają zamordowani w Auschwitz.

Adolf Diamant również zostaje deportowany do Auschwitz. W 1944 r. zostaje przeniesiony do Brunszwiku i obozu koncentracyjnego Salzgitter-Watenstedt. W Brunszwiku wykonuje przymusową pracę dla firmy Büssing AG. Później trafia do obozów Sachsenhausen, Oranienburg, Ravensbrück, a na końcu do Wöbbelin koło Schwerina. Obóz koncentracyjny Wöbbelin zostaje wyzwolony 2 maja 1945 r. przez wojska amerykańskie, a Adolf wraca do Chemnitz.

Powrót do Chemnitz

Jego nowym adresem zamieszkania staje się Fichtestraße 22. We wrześniu współtworzy Gminę Żydowską w Chemnitz. Pracuje jako tłumacz w Komendzie Głównej Policji w Chemnitz (komisariat nr 14), ale z powodu nieporozumień politycznych z policją w listopadzie 1946 roku przenosi się do Berlina. Latem 1947 roku opuszcza Niemcy i wyemigruje do Palestyny. Tam w 1948 roku wstępuje do armii izraelskiej i bierze udział w wojnie o niepodległość Izraela.

W 1957 roku wraca do Niemiec. We Frankfurcie nad Menem pracuje jako dziennikarz. 15 listopada 1965 r. poślubia Marię Montag, z którą pozostaje w związku aż do jej śmierci w 2000 r. Tymczasem w Chemnitz w 1967 r. na cmentarzu żydowskim wzniesiono pomnik ku czci jego zamordowanych rodziców i 20 innych członków rodziny. W 1961 roku jest przesłuchiwany jako świadek w ramach postępowania przygotowawczego do frankfurckiego procesu o Auschwitz. Wnosi również pozew przeciwko koncernowi Büssing, dla którego musiał wykonywać pracę przymusową. W wyroku z 1965 roku przyznano mu odszkodowanie, które ostatecznie wyniosło zaledwie 177,80 marek.

Diamant zostaje członkiem Komisji ds. Historii Żydów w Hesji. Od 1970 roku publikuje prace dotyczące regionalnej i lokalnej historii Żydów oraz gestapo w Niemczech, ze szczególnym uwzględnieniem Saksonii i Hesji, w tym „Kronikę Żydów w Chemnitz, dziś Karl-Marx-Stadt” (1970). W swoim prywatnym archiwum zgromadził ponad 300 000 pozycji. Obecnie znajduje się ono w Centrum Badań nad Antysemityzmem w Berlinie.

W listopadzie 1988 roku bierze udział w uroczystościach upamiętniających 50. rocznicę pogromów listopadowych w Karl-Marx-Stadt i wygłasza wykład w kościele św. Jana. W 2000 roku gmina żydowska w Chemnitz nabyła bibliotekę Adolfa Diamanta. W maju 2002 roku został zaproszony jako gość honorowy gminy żydowskiej i miasta Chemnitz na uroczystość otwarcia Nowej Synagogi na Kapellenbergu.

W maju 2008 roku zmarł we Frankfurcie nad Menem i został pochowany wraz z żoną na Nowym Cmentarzu Żydowskim.